|
با توجه به درخواست تني چند از دوستان، تعريف نرم
افزار آزاد در اين تاپيك عرضه مي شود.دوستان مي توانند سوالات خود را در اين زمينه
بپرسند تا مورد بحث و بررسي قرار گيرد.
ضمنا ؛اين ترجمه 100٪ دقيق نيست و ترجمه عيني نيست!
تعريف نرم افزار آزاد
ما اين تعريف را از نرم افزار آزاد(Free Software) ارائه مي دهيم تا به وضوح
نشان دهيم كه چه مواردي بايد در مورد يك نرم افزار خاص صدق كند تا آن نرم افزار
آزاد تلقي شود.
نرم افزار آزاد موضوع آزادي است نه قيمت.براي درك اين مفهوم ،بايد به معناي كلمه
free در عبارت free speech(سخن آزاد) فكر كنيد نه به معناي آن در عبارتي مانند free
beer.[توضيح اين كه كلمه free در زبان انگليسي در دو معناي آزاد و رايگان به كار مي
رود.منظور نويسندگان در اين جا مفهوم آزادي است نه رايگان بودن.بديهي است به دليل
وجود دو كلمه جداگانه براي ترجمه اين كلمه در فارسي،چنين مشكل لغوي وجود ندارد.]
نرم افزار آزاد موضوع آزادي كاربران در اجرا،كپي،توزيع،آموختن،تغيير دادن و توسعه
نرم افزار است.
به بيان دقيقتر ،نرم افزار آزاد به چهار نوع آزادي(Freedom) براي كاربران يك نرم
افزار اشاره مي كند:
· آزادي براي اجراي برنامه به هر منظوري(آزادي 0)
· آزادي براي آموختن نحوه عملكرد نرم افزار و سازگار كردن آن با نيازهاي
شخصي.(آزادي 1).دسترسي به كد منبع پيش شرظ اين بند است.
· آزادي براي توزيع مجدد كپي برنامه تا بتواند به همسايه خود كمك كنيد!(آزادي 2)
· آزادي براي اصلاح كردن و توسعه نرم افزار و منتشر كردن اين اصلاحات براي همگان،كه
نتيجه آن منفعتهاي عمومي جامعه خواهد بود.(آزادي 3). دسترسي به كد منبع پيش شرظ اين
بند است.
برنامه اي آزاد است اگر كاربران آن همه اين آزادي ها را داشته باشند.بنابراين،شما
بايد آزاد باشيد تا كپي ها را با تغيير يا بدون تغيير،رايگان يا با دريافت وجهي
براي توزيع،براي هركس و هرجا مجددا توزيع كنيد.آزاد بودن براي انجام اين كارها(در
ميان مطالب ديگر) به اين معني است كه شما مجبور نيستيد از كسي اجازه بگيريد يا براي
مجوز پولي پرداخت كنيد.
شما همچنين بايد اين آزادي را داشته باشيد كه در برنامه تغييراتي ايجاد كنيد و آنها
را به طور خصوصي در كار خود استفاده كنيد.بدون اين كه حتي وجود آنها را متذكر
شويد.اگر شما تغييراتتان را منتشر كنيد،نبايد مجبور باشيد كه شخص مخصوصي را به روش
خاصي آگاه كنيد.
آزادي براي استفاده از يك برنامه به معناي آزادي براي هر شخص يا سازمان براي
استفاده در هر نوع سيستم رايانه اي ،هر نوع كار،و بدون نياز به ارتباط بعدي با
توسعه دهنده يا هر نهاد خاص ديگر است.
آزادي براي توزيع مجدد كپي ها،بايد شامل شكل دودويي يا اجرايي برنامه،همانند سورس
كد باشد،چه براي نسخه تغيير يافته و چه براي نسخه بدون تغيير.(توزيع برنامه ها در
شكل اجرايي براي سيستم عاملهاي آزادي كه به راحتي نصب مي شوند،الزامي است).اگر هيچ
راهي براي توليد فرم اجرايي يا دودويي يك برنامه مشخص وجود نداشته باشد،مشكلي
نيست.(چون برخي زبانها،اين ويژگي را پشتيباني نمي كنند)اما شما بايد اين آزادي
راداشته باشيد كه اگر راهي براي براي توليد برنامه در اين فرمها يافتيد،آن را مجددا
در حالت اجرايي و دودويي توزيع كنيد.
براي وجود آزادي به منظور ايجاد تغيير و انتشار نسخه هاي توسعه يافته،شما بايد به
كد منبع دسترسي داشته باشيد.بنابراين،دسترسي به كد، شرطي اساسي براي نرم افزار آزاد
است.
به منظور واقعي بودن اين آزادي ها،آنها بايد تا زماني كه شما كار خطايي انجام نداده
ايد،غير قابل فسخ بمانند.اگر توسعه دهنده نرم افزار اين قدرت را داشته باشد،كه بدون
انجام دادن كاري كه موجب ابطال شود،ليسانس را باطل كند،نرم افزار آزاد نيست.
به هر حال،انواع خاصي از قوانين،در مورد نحوه توزيع نرم افزار آزاد،زماني كه آزادي
ها اصلي را نقض نكنند،قابل قبول هستند.براي مثال،copyleft(به زبان ساده)قانوني است
كه طي آن و در هنگام توزيع مجدد برنامه،شما نمي توانيد محدوديتي براي رد آزاديهاي
اصلي كاربران قائل شويد.اين قانون،نه تنها با آزادي هاي اصلي منافاتي ندارد،بلكه
آنها را نيز حفظ مي كند.
بنابراين،شما ممكن است براي براي دريافت نسخه هاي نرم افزار آزاد،پول پرداخت كرده
باشيد و يا ممكن است آنها را بي هيچ هزينه اي گرفته باشيد.اما بدون در نظر گرفتن
اين كه شما چگونه نرم افزار را دريافت كرده ايد،شما هميشه اين آزادي راداريد،كه نرم
افزار را تكثير كنيد و يا تغيير بدهيد،يا حتي آن را بفروشيد.
“نرم افزار آزاد ” به معناي “ غير تجاري” نمي باشد،يك برنامه آزاد بايد براي
استفاده ،توسعه و توزيع تجاري در دسترس باشد،توسعه تجاري يك برنامه آزاد ديگر غير
معمولي نيست،بلكه اين گونه نرم افزارهاي آزاد تجاري بسيار مهم هستند.
قوانين مربوط به به چگونگي بسته كردن يك نسخه تغيير يافته هم اگر به طور موثر مانع
آزادي شما براي منتشر كردن نسخه هاي تغييريافته نشود، قابل قبول است.قوانيني مانند
“اگر شما برنامه به اين روش قابل دسترس كنيد،بايد آن را به آن روش نيز قابل دسترس
كنيد“ هم مي تواند با همان شرط قابل قبول باشد.(توجه داشته باشيد كه اين قانون
گزينه منتشر كردن يا نكردن برنامه را براي شما باقي مي گذارد.)همچنين اين قابل قبول
است كه اگر يك ليسانس بخواهد هنگامي كه نسخه تغيير يافته را منتشر كرديدو توسعه
دهنده قبلي يك نسخه از آن را در خواست كرد، بايد براي او بفرستيد.
در پروژه گنو،ما از كپي لفت براي حفاظت قانوني از اين آزاديها براي اشخاص استفاده
مي كنيم.اما نرم افزارهاي آزاد بدون كپي لفت هم موجودند.ما اعتقاد داريم كه دلايل
مهمي وجود دارند كه چرا استفاده از كپي لفت بهتر است،اما اگر برنامه شما يك نرم
افزار آزاد بدون كپي لفت است،،ما همچنان مي توانيم از آن استفاده كنيم.
براي تشريح چگونگي ارتباط نرم افزار آزاد،نرم افزار كپي لفت شده و ديگر موضوعات نرم
افزار با هم،مقالات نرم افزار آزاد را ببينيد.
گاهي اوقات،مقررات كنترلي صادرات و مصوبات تجاري دولت،مي توانند آزادي شما را براي
توزيع بين المللي نسخه هاي برنامه ،تحت الشعاع قرار دهند.توسعه دهندگان نرم افزار
اين قدرت را براي حذف يا زير پا گذاشتن اين محدوديت ها ندارند،اما كاري كه مي
توانند و بايد انجام دهند،اين است كه از تحميل كردن آنها به عنوان شرايط استفاده از
برنامه خودداري كنند.بدين ترتيب،محدوديتها بر فعاليتها و مردمي كه خار ج از قلمرو
اين دولتها هستند،تاثيري نمي گذارند.
بسياري از ليسانسهاي نرم افزار آزاد بر اساس كپي رايت(Copyright) بنا شده اند،و
براي درخواستهايي كه با كپي رايت تحميل مي شود،محدوديتهايي موجود است.اگر يك ليسانس
مبتني بر كپي رايت، آزادي را به شيوه هايي كه در بالا تشريح شدند،محترم مي
شمرد،بعيد است كه مشگلات ديگري را كه ما هرگز پيش بيني نمي كنيم ،پيش بياورد، (گرچه
گه گاه اين موارد صورت مي گيرند) به هر حال،برخي از ليسانسهاي نرم افزار آزاد بر
پايه قراردادها(Contract) قرار دارند،و قراردادها طيف گسترده تري از محدوديتها
تحميل مي كنند.اين بدان معني است كه راههاي بسياري وجود دارند كه يك ليسانس محدود و
غير آزاد باشد.
ما نمي توانيم همه محدوديت هاي قرارداد را كه قابل قبول نيستند ،ليست كنيم.اگر يك
ليسانس مبتني بر قرارداد كاربر را به روشي غير عادي محدود كند(در حالي كه ليسانس
مبتني بر كپي رايت اين چنين محدود نكند) و اينجا هم قانوني تلقي نشود،شما بايد در
مورد آن فكر كنيد،و ما احتمالا آن را غير آزاد مي دانيم.
هنگامي كه در مورد نرم افزار آزاد صحبت مي كنيم ،بهتر است از به كار بردن كلماتي
چون “هديه دادن”(Give Away) يا “رايگان” (For Free) خودداري كنيد.زيرا اين اصطلاحات
اين معني را مي رسانند كه موضوع در مورد قيمت است نه آزادي.كلمات مصطلحي چون “كپي
غير قانوني”(Piracy) نظراتي را القا مي كنند كه ما اميد واريم شما بر آنها صحه
نگذاريد.براي بحث در اين مورد، “ كلمات و عبارات گيج كننده كه اجتناب كردن از آنها
با ارزش است” را ببينيد.ما همچنين ليستي از ترجمه نرم افزار را به زبانهاي مختلف
داريم.
در نهايت،ملاكهايي مانند آنها كه در تعريف نرم افزار آزاد ذكر شده اند،براي تفسير
به توجه و فكر نياز دارند.براي تصميم در مورد اين كه آيا يك ليسانس صلاحيت ليسانس
نرم افزار آزاد بودن،را دارد،ما براساس همين ملاكها قضاوت مي كنيم تا تعيين كنيم
آيا علاوه بر كلمات و اصطلاحات استفاده شده ،معني و مفهوم آن نيز مناسب است يا
نه.اگر در يك ليسانس محدوديتي نا معقول وجود داشته باشد،ما آن را قبول نمي كنيم،حتي
اگر آن محدوديتها را در اين ملاكها پيش بيني نكرده باشيم.گاهي اوقات،درخواستهاي يك
ليسانس موضوعي را به وجود مي آورند كه قبل از تاييد آن نياز به تحقيق و تفحص
بيشتر(مانند بحث و تبادل نظر با يك وكيل) است.هنگامي كه ما در مورد موضوعي جديد ،به
نتيجه دست پيدا مي كنيم،اين ملاكها را به روز مي كنيم تا تعيين صلاحيت ليسانسها را
آسان تر كنيم.
اگر شما علاقه داريد بدانيد كه يك ليسانس صلاحيت ليسانس هاي نرم افزار آزاد را
دارد،ليست ليسانسهاي ما راببينيد.اگر ليسانسي كه براي شما مهم است،اينجا ذكر نشده
،شما مي توانيد با فرستادن اي ميل به
licensing@gnu.org درباره
آن بپرسيد.
اگر شما به فكر نوشتن يك ليسانس هستيد،لطفا با همان آدرس با FSF (بنياد نرم افزار
آزاد) تماس بگيريد.افزايش تعداد ليسانسهاي آزاد به معني كار هاي انجام شده بيشتر
براي كاربران به منظور درك ليسانسهاست.ما ممكن است بتوانيم شما را در يافتن ليسانسي
كه نيازهاي شما را برآورده كند،ياري كنيم.
اگر اين امكان پذير نباشد،و اگر شما واقعا به يك ليسانس جديد نياز داريد،با كمك ما
مي توانيد با اجتناب به وجود آمدن مشكلات عملي،بفهميد كه آيا ليسانس آزاد است يا
نه!
گروه ديگري استفاده كردن از عبارت “متن باز”(OpenSource) را آغاز كرده اند تا
مفهومي نزديك(نه يكسان) به نرم افزار آزاد را داشته باشد.ما عبارت“نرم افزار آزاد”
را ترجيح مي دهيم،زيرا به محض اين كه اين عبارت را بشنويد،به ياد آزادي مي افتيد نه
قيمت!!
برگرفته از سایت:
http://www.barnamenevis.org
نویسنده:
hosseinzadeh
| |
|
